|
|
|
Ana Sayfa
|
|
.........
|
ANTRAKS (DALAK, ŞARBON)
Vet. Hek. Atilla CİNDEMİR
Antraks, Bacillus antracis tarafından oluşturulan septisemik özellikte akut infeksiyöz bir hastalıktır. İnfesiyon vücut ısısının yükselmesi, dalağın şişmesi, kanın katran gibi koyu renk alması ve pıhtılaşmaması,
deri altı ve subseröz dokularında sero-homorojik infiltrasyonların oluşması ile karakterize olur. Zoonoz bir özellik gösterir (yani hayvanlardan insanlara geçer).
Şarbon etkeni Bacillus anthracis aerobik (oksijenli ortamda üreyen), hareketsiz ve sporlu ve kapsüllü bir mikroorganizmadır. Mikroorganizmaları görmek için
Ziehl-Neelson boyama tekniği ile boyanır.
Basilin etrafında bulunan kapsül vücut içinde veya özel koşullar altında invitro olarak (yani canlı dışında) meydana gelir. Kapsülü kaybeden basilin virulenside (hastalık yapma gücü) büyük azalma olur.
Basilin tip variansları yoktur (yani alt tipleri yoktur).
Doğal koşullar altında soğuk kanlı hayvanlar hariç bütün sıcak kanlı hayvanlar ve insanlar infeksiyona yakalanabilirler. Sığır,
konya, keçi, manda, deve, geyiklerde, domuzlarda at ve kedi, köpekte görülür. Genç hayvanlar daha duyarlıdır.
Antraksın sporları toprakta, sularda ve merada otlar üzerinde uzun yıllar canlı kalır (50-60 yıl).
Kanatlılar deneysel olarak hastalanabilirler. Hastalığa yakalanan hayvanlar ölümden 1-2 gün önce sütleriyle, gaita ve idrarıyla basili yani mikrobu çıkarır. İyileşenlerin sütleriyle de kısa bir süre etken saçılabilir.
Ölenlerin doğal deliklerinden (ağız, burun, anüs) gelen kanlar ile hastalık mikropları dışarı çıkar ve bir süre sonra sporlanır. Yani dış etkilere karşı kendini koruyarak canlı kalır. Bulaşma başlıca 3 yolla olur.
1-Sindirim Sistemi İle: Hastalık mikropları sindirim sistemi içindeki yara çizik (mide, yemek borusu v.s.) ile daha kolay hastalık oluşturabilirler.
2-Solunum Yolu İle: Bu yolla bulaşma insanlarda sıkça görülür. İnsanlar genelde post, kıl, yapağıda oluşan hastalık etkenli sporları alırlar.
3- Deri Yolu İle: Deride oluşan çizik, yara sıyrıktan mikrobun girmesi ile olur. İnsanlar bulaşık etle temas etme durumunda yakalanabilirler.
Hastalık mikropları kanda ürer ve kan yoluyla bütün vücuda yayılır. Kuluçka süresi, canlının türü, direnci ve alınan hastalık mikrobunun miktarına bağlı olarak 1-14 gündür.
Hastalanan hayvanda solunum güçlüğü, titreme, halsizlik, vücut ısısında artma, iştahsızlık, sinirlilik, huzursuzluk, önceleri kabızlık, sonra kanlı ishal görülür. Gebelerde yavru atma olabilir.
Deride ödem olabilir. Dalakta akut bir şişme vardır. Kan koyu renktedir ve pıhtılaşmaz. Kanın havayla temasında zamanla rengi kızarır.
Karaciğerde ve böbrekte şişme vardır. Bağırsak mukozasında şişme vardır. Bağırsak içinde kanlı bir içerik oluşturmuştur. Akciğerler kırmızı ve ödemlidir. Otopside ölüm sertliği oluşmaz.
Hayvanlar korunmak için (bilhassa sığır ve koyunlar) aşılanır.
İNSANDA ŞARBON
Bir hayvan hastalığı olan şarbon hayvanlardan insanlara geçer. İnsanlarda görülen üç tipi vardır:
1-Akciğer Şarbonu: Bakterinin solunum yoluyla vücuda girmesiyle oluşur. Genelde yapağı, post, deri ile uğraşanlarda görülen bu hastalık son zamanlarda zarflar ile yollanan bakterinin yanın teması ile alınabilir. Bu durumda ilk belirtiler soğuk algınlığına benzer. Birkaç gün içinde belirtiler ağırlaşır. Solunum güçlüğü görülür. Tedavi edilmezse öldürür.
2- Deri Şarbonu: Bakteri derideki kesik, sıyrık, yara v.s. girmesi ile bulaşır. Kaşıntı olur. Böcek ısırmasına benzer, daha sonra su toplar. Daha sonra ağrısız bir yara haline dönüşür. Yaraya yakın bölgelerde lenf bezleri şişer. Ölüm oranı yüzde 20'dir.
3- Bağırsak Şarbonu: Şarbon hastalığına yakalanmış bir hayvanın etinin yenmesi ile bulaşır. Sindirim sistemi ile (mide, yemek borusu gibi) yara veya herhangi bir hastalık durumu varsa, hastalığa yakalanma daha çabuk ve kuvvetli olur. İştahsızlık, bulantı, kusma, şiddetli ishal, karın ağrısı ortaya çıkar. Hastalık ilerlediğinde kanlı kusma ve ishal görülür. Uygun tedavi göremeyenlerde ölüm riski yüzde 60'a kadar çıkabilir.
TEDAVİSİ
Tedavisi antibiyotik ile yapılır. İnsanda ve hayvanda korunmak için aşı uygulanır. Halen yurdumuzda hayvanlarda seyrekte olsa görülebilen bu hastalığa insanlarda rastlanmamıştır.
ANKARA BÖLGE VETERİNER HEKİMLER ODASI
|
|
İ
N
A
D
I
N
A
|
