|
|
|
RİO TİNTO ve Bor Pazarı Galip Türkmen
Bir bor konusu Türkiye'nin en büyük rezervidir, yani, Dünyanın en büyük rezervlerine sahibiz" diye iddia ediyoruz,
ama acaba bor satışları maden olarak değil, hammadde olarak değil, nihai
mamul olarak satışlarının yüzde kaçına sahibiz? Yüzde 10'una yüzde
15'ine sahip miyiz? Ben zannetmiyorum; yani nihai mamul olarak, katma
değeri ilave edilmiş olarak sahip değiliz. 1960'lı yılların sonuna
doğru bu konu üzerine Planlamada eğildiğimiz zaman karşımıza bir büyük
monopol sistem meydana çıktı. Üzerinde çok durduk, bu gün gibi hatırlıyorum,
hatta bir takım anlaşmaya yaklaşmıştık. Şöyle bir anlaşma;
Hepinizin de bildiği gibi, "Amerikan Boraks" diye Kaliforniya'da bir grup, daha doğrusu
Kaliforniya'daki rezervleri işleten grup, aşağı yukarı dünyanın o
tarihlerde yüzde 80'ine sahip durumdaydı ve birtakım patentleri de
var. Nihai mamulleri yapıyor. Pazarlaması gayet güçlü. O tarihlerdeki
araştırmalarımızda, ya rakiplerine gidecektik, ya da onlarla bir ortaklık
kuracaktık; yani monopol olacaksak, beraber monopol olalım diye düşündük. Bu
şekilde bir anlaşmaya varma imkanı gözüktü, bu söylediğim 1970 yılına
doğrudur. 1970 yılı dahil, bu yabancılarla dünyayı ikiye bölmek,
Avrupa'yı ve Amerika'nın doğusunu Türkiye'den beslemek; Japonya, Uzakdoğu ve Amerika'nın batısını Kaliforniya'dan
beslemek - ekonomik oluyor tabii, mesafeler bakımından ekonomik oluyor- böyle bir anlaşmaya varmak üzereydik; ama maalesef o zaman
Türkiye'deki devletleştirme havaları, illa her şeyi biz yapacağız
havaları bu gelişmeye mani olmuştur.
Tabii ileri ki yıllarda ülkemiz bunun sıkıntısını çok çekti, döviz
yokluğunun ana sebeplerinden biri, bu politikaların 1970'li yılların
başından itibaren uygulanamaması, özellikle 12 Mart'tan sonra uygulanmamasıdır."
Bu sözler 21 - 22 Haziran 1990 tarihlerinde Ankara'da
gerçekleştirilen I.Maden Şurası'nın açılış konuşmasını yapan zamanın
Cumhurbaşkanı Turgut Özal'a ait. Özal biliyor muydu bilinmez ama, bilinen şu ki, konuşmanın yapıldığı
tarihte dünya bor pazarı, tam da düşündükleri gibi, ikiye bölünmüştü.
Avrupa'yı ve Amerika'nın doğusunu Türkiye'den beslemek; Japonya, Uzakdoğu ve Amerika'nın batısını Kaliforniya'dan
beslemek şeklindeki paylaşma aynen yürürlükte idi. Uzakdoğu'da en
büyük pazar olan Japonya, US Borax tarafından beslenmektedir. Tayland ve
Güney Kore Türk borlarına bırakılmıştır, ancak buraya satışlar Owens
Corning'in firmasına ait, kendisi de bor üreticisi olan, ABD'deki Billie, Boraxo, Millsite, Kathleen ve Sigma 17-20
bölgelerindeki bor madenleri ruhsatlarının sahibi, üretim yaptığı Billie
madenini Türkiye'den ucuz hammadde temin ettiği için 1986 yılında
kapatan American Borate Company (ABC) tarafından yapılmaktadır. 1995
yılında eski bor üreticisi Yakal ailesine ait Borochemie firması ile bu
durum değiştirilmek istendi ise de pek başarılı olunamadı. Yine
Amerika'nın batısı US Borax tarafından beslenmektedir.
Amerika'nın doğusu ve Avrupa, Türkiye'den beslenmektedir. Amerika'nın doğusuna satışlar ABC, Pittsburg Plate Glass (PPG
Industries) ve Kobitex aracılığı ile yapılmaktadır.
Bu anlaşmaya o kadar sadık kalınır ki, rakip US Borax'ın Fransa'daki tesisleri hammadde olarak Türk borlarını kullanmaktadır.
Mal temininde sıkıntıya düştüğünde müşterilerini Türkiye'den temin
ettiği Asit Borik ile korumaktadır. Etimine, US Borax'tan ürün
almak
istediğinde ise buna izin verilmez. US Borax, Rio Tinto'nun Londra kolu Rio Tinto Plc.nin alt kuruluşu olan Kennecott Holdinge bağlıdır.
Sermayesinin %100'ü Rio Tinto'ya aittir. Afyon Ticaretinden Kazanılan Para İle Kurulan Şirket: Rio Tinto
Rio Tinto, 1873 yılında Jardine Matheson firması tarafından kurulmuştur.
Şirkette en büyük hisse Rothschild ailesine aittir ve kraliyet ailesinin de
hissesi bulunmaktadır. Jardine Matheson 1800'lü yılların başından
itibaren Türkiye'den Çin'e "afyon" ticareti yapan bir firmadır. 1837 Paniği'nde diğer afyon tüccarları Russel ve Perkins
firmalarının zor duruma düşmeleri ve Rothschildlere başvurmaları üzerine,
Jardine Matheson, Russel Co ve Perkins Co birleştirilerek Rothschild
ailesine ait J.P. Morgan denetiminde afyon karteli oluşturuldu. 1839 yılında
Çin ile İngiltere arasındaki Afyon Savaşı'nın Çin'in mağlubiyeti
ile sonuçlanması üzerine Hong Kong İngilizlere bırakıldı. Burada,
Rothschildler tarafından kurulan Hong Kong Shangai Bank Corporation (HSBC)
afyon ticaretini finanse etmeye başladı. Jardine Matheson firmasının afyon ticaretinden kazanılan parası ile
kurulan Rio Tinto, dünyanın en büyük maden firması olup, tek başına dünya
maden üretiminde % 12.5'lik pay ile birinci sıradadır. İkinci sırada %
11'lik pay ile yine İngiltere merkezli Anglo American Corp., üçüncü
sırada % 8'lik pay ile yine İngiltere merkezli Billiton/BHP gelmektedir. Billiton/BHP firması Royal Deutch Shell'e ait olup, Shell
ise Rothschild ailesinin kontrolündedir. Anglo American Corp.(AAC),
Oppenheimer ailesinin kontrolünde olup, Rothschild ailesinin De Beers
kanalıyla payı bulunmaktadır. AAC'nin % 37'si De Beers'e, De Beers'in % 34'ü AAC'ye aittir. Her üç firmada ayrıca
kraliyet ailesinin payları bulunmaktadır.
Rio Tinto, 2001 yılında eroinin serbest bırakılması için ciddi miktarda
para harcamaktadır. Avustralya'da bazı kiliseler bünyesinde oluşturulan Tolerance Room'larda (Hoşgörü Odaları) haftanın belli
gününde, belli saatlerde isteyenlere düşük miktarda eroin enjekte
edilmektedir. T-Room'ların masraflarını karşılayanlar ve lobi çalışmalarını destekleyenler arasında Rio Tinto'da vardır. Diğer
destekçiler, Westpacbank, ANZBank, NABank gibi Rio Tinto'nun kurumsal
yatırımcılarıdır. Prens Charles'e ait Queen Truest firması da bu
çalışmayı desteklemektedir.
Yukarıda sayılan üç firma ve diğer firmalarla birlikte İngiltere dünya
madenlerinin yaklaşık % 50'sini tek başına kontrol etmektedir. Bu
durum altın, gümüş, elmas gibi kıymetli madenlerde % 100'e yaklaşmaktadır. Türkiye'de altın, gümüş, trona, bakır, çinko, nikel,
platonyum v.s. maden aramaları yapan ve yatırım için MAI, MIGA, Endüstriyel
Bölgeler Yasa Tasarısı gibi düzenlemelerin yapılmasını bekleyen firmaların
tamamı sonuçta İngiltere'de yerleşik firmaların kontrolündedir. Kanada
ve Avustralya'da yerleşik maden firmalarının tamamı da bunların
kontrolündedir. devam
|
|
|
