|
|
|
Kriz 53 milyar dolara patladı
DİE,
2001 krizinin faturasını açıkladı: Gayri safi milli hasıla,
2000 yılına göre 53 milyar dolar küçülerek 148 milyar 166
milyon dolara düştü. Kişi başına düşen gelir ise 826 dolar
azalarak 2 bin 160 dolara indi
Türkiye
ekonomisi, yaşanan ağır ekonomik krizlerden tahmin
edilenden de ağır darbe aldı.
2001 yılı itibarıyla yüzde 8.5'lik küçülme bekleyen
Türkiye, Cumhuriyet tarihinde İkinci Dünya Savaşı yıllarından
sonra en büyük küçülme rakamıyla tanıştı. Geçen yıl
gayri safi milli hasıla (GSMH) yüzde 9.4 küçüldü.
2000 yılında 201.3 milyar dolar olan GSMH, küçülmenin yanısıra
TL'deki büyük değer kaybının da etkisiyle 53 milyar dolar
(yaklaşık 71 katrilyon lira) gerileyerek 148 milyar 166
milyon dolara düştü. Devlet İstatistik Enstitüsü (DİE),
2001 yılı GSMH gerçekleşmesini açıkladı.
|
 |
Son çeyrek
felaket
İlk çeyrekte yüzde 3.1 olan, ikinci çeyrekte yüzde 12.1'e ulaşan
ve üçüncü çeyrekte hız keserek yüzde 9'da kalan küçülme
oranı, son çeyrekte yeniden hızlanarak yüzde 12.3'e ulaştı.
Türkiye, Uluslararası Para Fonu'na (IMF) sunduğu 18 Ocak 2002
tarihli niyet mektubunda, 2000 yılı büyüme rakamının yüzde 6
olduğunu ifade ederken, dün açıklanan rakamlar 2001 yılının tümünde
GSMH'nin yüzde 9.4 küçüldüğünü ortaya koydu. 2000'de 201.3
milyar dolar olan GSMH, TL'nin yüksek oranlı değer yitirmesiyle
birlikte geçen yıl cari fiyatlarla 148 milyar 166 milyon dolar
olarak gerçekleşti. Ekonomi çevreleri, ülkenin 2004 yılına
kadar tekrar 2000 yılı büyüme rakamına ulaşabilmesi için her
yıl yüzde 10 büyümesi gerektiğine dikkat çekiyor. Ancak,
IMF'ye verilen niyet mektubundaki büyüme öngörüleri ve bu
rakamların aynen gerçekleşmesi durumunda, Türkiye 2004 yılında
sadece 175 milyar dolarlık GSMH'ye ulaşabilecek.
Devlet İstatistik Enstitüsü, daha önce küçülme oranını ilk
çeyrek için yüzde 4.4, ikinci çeyrek için yüzde 11.4, üçüncü
çeyrek için yüzde 8.5 olarak açıklamıştı. Son çeyrekle
birlikte yılın tümündeki küçülme oranı da yüzde 8.5 dolayında
bekleniyordu.
Geçen yıl, cari fiyatlarla 181 katrilyon 408.6 trilyon liralık,
1987 yılı fiyatlarıyla ise 110 katrilyon 13.4 milyar liralık
gayri safi milli hasıla oluştu. Reel olarak bir önceki yılın
aynı dönemine göre yüzde 9.4 küçülen milli gelirde, cari
fiyatlarla artış ise yüzde 45.6 olarak hesaplandı.
Konut sektörü
büyüdü
2001'de en büyük daralma yüzde 25.1 ile ithalat vergisinde yaşandı.
Tarım sektörü sabit fiyatlarla yüzde 6.1, sanayi sektörü yüzde
7.5, inşaat sektörü yüzde 5.9, ticaret sektörü yüzde 9.4, ulaştırma
ve haberleşme yüzde 4.95, mali kuruluşlar yüzde 9.9, serbest
meslek ve hizmetler sektörü yüzde 7.4 daralma gerçekleşti.
2001'de üç sektörde küçük de olsa büyüme gerçekleşti.
Konut sahipliğinde yüzde 2.1, devlet hizmetlerinde ise yüzde 1.5,
kâr amacı olmayan kuruluşlarda
yüzde 02.'lik büyüme yaşandı. Sektörlerde yaşanan bu gelişmelerden
sonra gayri safi yurtiçi hasıla önceki yıla göre yüzde 7.4
oranında küçüldü. Ülkeden yaşanan sermaye çıkışının sürmesi
ve işçi dövizi girişlerindeki düşüş nedeniyle GSMH'deki küçülme
ise yüzde 9.4'ü buldu.
Tarihi küçülme
Cumhuriyet tarihinde İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra en büyük
daralma 2001yılında yaşandı. 1945 yılında yüzde 15.3 küçülen
Türkiye ekonomisi, 1994 ve 1999 yıllarında da yüzde 6'nın üzerinde
küçülme ile karşı kaşıya kalmıştı. GSMH ise dolar bazında
geçen yıl cari fiyatlarla 148 milyar 166 milyon dolar olarak gerçekleşti.
Bu rakam IMF'ye sunulan 18 Ocak 2002 tarihli niyet mektubunda, 2000
yılı itibarıyla 201.3 milyar dolar olarak ifade edilmişti. Geçen
yıl yaşanan yüzde 9.4'lük küçülmenin yanı sıra kriz
nedeniyle TL'nin aşırı değer kaybına uğraması GSMH'deki
gerilemenin 53 milyon dolara kadar ulaşmasına neden oldu.
Ne olacak
şimdi?
Ekonomi çevreleri, GSMH'nin 1999 başındaki 201 milyar dolar
seviyesine ulaşabilmesinin, her yıl yüzde 10 büyüme kaydıyla
ancak 2004 yılında gerçekleşebileceğine dikkat çekiyor. Ancak,
yine geçtiğimiz ocakta IMF'ye sunulan niyet mektubunda 2002 itibarıyla
yüzde 3, 2003'te yüzde 5, 2004'te yine yüzde 5 büyüme tahmini
yapılmıştı. Bu büyüme hızlarının tutturulması durumunda Türkiye
2004 sonunda ancak 175 milyar dolarlık bir GSMH'ye sahip
olabilecek. Bu arada, 2001'de kişi başına GSMH değeri ise yüzde
27.2'lik azalışla 2 bin 160 dolara geriledi. Kişi başına GSMH,
1989'un da gerisine düştü. 1989'da 1.959 dolar olan kişi başına
gelir 1990-2000 arasında 2 bin 184 dolar ile 1994 krizinde en düşük
seviyesine inmiş ve 1998'de 3 bin 255 dolara kadar yükselmişti.
Radikal'den Alınmıştır
|
|
|
