Emekçilerin 
Kurtuluşu
Kendi
Eserleri
Olacaktır.
                 K.MARKS

Ana Sayfa

Başvuru

Katkı

Arşiv

Linkler

E-Posta

AVRUPA BİRLİĞİNDE 
ÇALIŞMA KOŞULLARININ 
SON ON YILLIK GELİŞİMİ

ANA BULGULAR

Tekrarlanan İşler:

Tekrarlanan işler hala çok yaygın düzeydedir. 1995 yılında yapılan araştırmada işçilerin %57’si çalışırken biteviye tekrarlanan hareketler yapmak zorunda olduklarını, bunların %33’ünün ise bu hareketleri sürekli olarak tekrarladıklarını belirtmişlerdi. 2000 yılı araştırmamızda ise oranların benzerlik taşıdığı, fakat tekrarlanan hareketleri sürekli olarak yapmak zorunda olanların oranının %31’e gerilediği görüldü.

Tekrarlanan işler sorunu 2000 yılında değişim gösterdiği için değerlendirme yapmak da bir hayli güçleşti. Araştırma kapsamındaki işçilerin %32’si gün içinde tekrarlanan hareketleri yapmak zorunda kaldıkları sürenin 10 dakikadan az olduğunu, %22’si ise 1 dakikadan az olduğunu belirtti.

Tekrarlanan hareketleri yapmak zorunda kalanlar arasında kas-iskelet hastalıkları oranının da yükseldiği dikkat çekiyor. (Tablo 1)

İş Yoğunlaşması:

İş yoğunlaşmasındaki artış 1990-1995 döneminde, takip eden 95-2000 dönemine oranla çok daha şiddetli olmuştur. 2000 yılında, işçiler çalışma sürelerinin asgari 1/4'ünü çok yüksek süratte, sürelerinden asla taviz verilmeyen işler yaparak geçirdiklerini rapor etmişlerdir (Bkz. Grafik 5). Ayrıca, işçilerin 2/5’i de işlerini yapmak için kendilerine yeterince zaman verilmediğinden yakınmaktadırlar.

Grafik 5: Çok Yüksek Hızla ya da Uzun Sürelerle Çalışma

Rutin Çalışma:

1995-2000 yılları arasında rutin çalışmanın insani taleplere dayandırılmasında önemli bir artış gözlemlendi. (Müşterilerden, yolculardan, kullanıcılardan, hastalardan gelen talepler) Diğer yandan, üretim biçimleri, bir makinanın otomatik sürati ya da bürokratik zorlamalar, işverenin işçiler üzerinde doğrudan kontrolü gibi unsurların etkinliğinde azalma gözlemlenmiştir. (Bkz. Grafik 6)

 Grafik 6: Rutin Çalışma (Çalışanların Yüzdesel Dağılımı)

ÖZERKLİK (Yapılan iş üzerindeki kontrol yetisi):

1990-1995 yılları arasında işçilerin yaptıkları iş üzerindeki kontrollerinde önemli bir artış görülmüştü, 2000 yılında ise hiç bir gelişme olmaması dikkat çekti. Çalışma yöntemleri ve iş organizasyonları konusunda da sonuç aynıdır. Grafik 7. Da görülen ortalamalar zaman zaman büyük farklılıkların perdelenmesine yol açmaktadır. Bu farklılıklar en fazla makine operatörleri ve hizmet işçileri alanlarında dikkat çekmektedir. Ulaşım ve iletişim sektörlerinde de durum pek farklı değildir (yapılan iş üzerindeki kontrolün en alt düzeyde olduğu meslekler)

 Tablo 7: Özerklik

kontrolleri sabit süreli ya da geçici sözleşmeyle çalışanlara oranla daha yüksektir. Uzman kadroların kontrollerinin daha fazla olduğu da rapor edilmiştir.

 İşin Doğası:

Bilgisayarla çalışanların oranı 1995’deki %39 oranından, 2000’de %41’e yükseldi. Kendi işinde çalışanlarda bilgisayar kullanma oranının daha hızlı arttığı fakat yine de bilgisayar kullanımının ücretli çalışanlardan daha düşük olduğu rapor edildi. (%33’e karşın, %43)

Evinde bilgisayarla (teleworking) tam gün ya da tam güne yakın çalışanların toplam işgücü nüfusuna oranı %1’in biraz üzerinde. Bu tarz çalışmanın yüksek niteliğe sahip, uzman kadrolar arasında ve finans işlerinde aracılık ile gayrımenkul komisyonculuğu alanlarında daha yaygın olduğu belirtiliyor.

Nitelik, Eğitim ve Destek:

Mart1999-Mart2000 döneminde İşveren desteğiyle eğitim alanların sayısında 1995’e oranla hafif bir artış gözlemlendi. Geçici işçiler bu alanda sürekli iş sözleşmesiyle çalışanlara yaklaşmaya başladı.

Grafik 8’da da görüleceği gibi üye ülkelerdeki eğilimler farklılık arz ediyor. Yine de eğitimin yapısı ve doğası kesin olarak bilinemiyor ve bu nedenle ülkeler arası mukayesede dikkatli olunması gerekiyor.

İş talebi konusunda işçilerin %8’i 2000 yılında, sahip oldukları nitelikten 1995’teki %7 oranına göre çok daha yüksek nitelikli işleri talep ediyor. Yanıt verenlerin %11’i ise yaptıkları iş konusunda meslektaşlarından yardım alabildiklerini belirtiyor. (1995’e göre değişim yok)

Grafik 8: Eğitim

 İşin Muhteviyatı:

Toplam olarak bakıldığında, çalışanların sorunları çözme, kalite kontrol ya da işin karmaşıklığının üstesinden gelmek zorunda oldukları görevler için çalıştıkları extra süreler değişmedi. Diğer yandan monoton işlerde keskin bir yükseliş, mesleğe ilişkin fırsatları öğrenme konusunda da negatif bir gelişme olduğu gözlemlendi.

Grafik 9: İşin Muhteviyatı

CİNSİYET KONUSUNDAKİ EŞİTSİZLİKLER

·         ·         Cinsiyet ayrımcılığı hala güçlü konumunu sürdürmektedir. Aynı işte istihdam edilmeme konusu sadece kadın-erkek arasında yaşanan bir sorun değildir(Profesyonel uzmanlık gerektiren mesleklerle yönetici kadrolarda erkek istihdamı daha yüksektir);aynı iş kategorisi içinde de ayrımcılık yapılmakta ve erkekler kadınlara oranla genellikle daha iyi kariyer imkanlarıyla çalışmaktadır.

·         ·         Cinsiyet eşitsizliği aynı meslek gruplarındaki gelir düzeylerinin farklılaşmasında da göze çarpmaktadır (Bkz. Tablo 5). Kadınların fazla mesai konusundaki kontrolleri de daha azdır.

·         ·         Ve son olarak Tablo 6’da da görüleceği gibi kadınların üzerinde iki kat iş yükü olması hala güçlü bir eğilim olarak sürmektedir.

Tablo 5: Cinsiyete Göre Sınıflandırılmış Gelir Düzeyleri

Tablo 6: Evdeki İşleri Kim/Kimler Yapıyor?

 (Her gün 1 saat veya daha fazla süreyle ev işi yapan anketörlerin yüzdesel dağılımı)

Esnek Çalışma Süresi Modelleri:

Esnek anlayış sadece haftanın günleri ya da günün saatleriyle sınırlı değildir; zaman tabloları da esnektir. Anketörlerin %24’ü dalgalı haftalık çalışma programlarıyla; %41’i de dalgalı günlük çalışma programlarıyla çalışmaktadır. Çalışanların %19’unun esnek çalışma süreleri, aile yaşamı ve sosyal ihtiyaçlarıyla uyuşmamaktadır.

Geçici İşçiler: Geçici çalışma güçlü bir istihdam karakteristiği olma çzelliğini korumaktadır. Çalışanların %10’u sabit süreli sözleşmeyle istihdam edilmekte, %2’si ise geçici sözleşmeyle çalışmaktadır. Şirketlerinde yılın yarısından daha az süre çalışanların yalnızca yarısı belirsiz süreli sözleşmeyle çalışmaktadır (Bkz. Grafik 10) 1995 araştırmasında geçici işçilikle kötü çalışma koşulları arasında güçlü bir ilişki olduğu ortaya çıkmıştı. 2000 yılı araştırması da bu tespiti desteklemektedir (Bkz. Grafik 11 ve 12)

 Grafik 10: Şirkette 1 yıldan az süreyle bulunan işçiler

Grafik 12: Maruz Kalan İşçilerin Statü ve Çalışma Koşulları

İŞYERİNDE ŞİDDET VE TACİZ

 Geçmiş yılların raporlarında da olduğu gibi işyerinde şiddet ve taciz yine büyük ısıktı olmaya devam ediyor. Konunun kamusal bir tartışma olması nedeniyle cevap verme oranı ülkeden ülkeye büyük farklılık gösteriyor ve bu nedenle bazı ülkeler bu soruya cevap vermemeye devam ediyor.

Grafik 13: İşyerinde Şiddet ve Taciz

Grafik 14: Korkutma ve Sindirmeye Maruz Kalma Oranı

Avrupa Vakfı, her 5 yılda bir çalışma koşullarıyla ilgili olarak Avrupa çapında bir araştırma yapmaktadır. İlk araştırma 1990 yılında, ikincisi 1995 yılında yapılmış olup, bu sonuncusu 2000 yılı verilerinden oluşmaktadır. Tam rapor internet sitesinden edinilebilir ya da basılı versiyon sipariş formu ile istenebilir.

2000 yılı araştırmasında 21.500 işçiyle birebir, yüz-yüze görüşme yapılmış; Luxemburg dışında kalan her bir üye ülkede 1500 işyerine gidilmiştir.

Vakıf, işveren örgütleri, işçi sendikaları ve Hükümetlerden oluşan üçlü yapının bir örgütü olarak AB üye devletleri ve Avrupa Komisyonundan temsilcilerden oluşmaktadır.