|
GATS ANLAŞMASI KISA BİLGİ
NOTU
ANTİ-MAİ ÇALIŞMA GRUBU
T.C. Hükümetleri
her zaman olduğu gibi 59. Hükümette Irak’a yapılan saldırının
arkasına sığınarak tüm emekçilerin ve toplumunun yaşamında büyük
olumsuzluklar yaratacak GATS-Hizmet Ticareti Genel Anlaşmasının
imzalandığı 1994 yılındaki talep ve taahhütlerine yenilerini
ekleyerek oluşturduğu listesini 31.03.2003 (bugün) tarihinde Dünya
Ticaret Örgütüne teslim edecektir. DTÖ’de 2000 yılı başından bu yana
yürütülen GATS Anlaşmasının genişletilmesi müzakerelerinde en önemli
konular gizli toplantılarda görüşülmüş ve müzakerelere Türkiye adına
T.C.Hazine Müsteşarlığı katılmıştır.
GATS Anlaşması
tüm hizmet sektörlerini ve bu hizmetlerin üretilmesi için gerekli
olan tüm metaların üretimini de kapsayan ilk çok taraflı anlaşmadır.
Bu özelliği ile GATS anlaşması, Eğitimden, Sağlığa; Belediye
Hizmetlerinden, Su’ya; Telekomünikasyondan, Enerjiye; Ulaşımdan,
Turizme; Müteahhitlik Hizmetlerinden, Mali-Finans-Sigortacılık
Hizmetlerine; Sosyal Güvenlikten, Çevre Hizmetlerine; kadar tüm
hizmet sektörlerini kapsamaktadır. GATS Anlaşması özeleştirmeyi şart
koşmuyor, ancak tüm hizmet alanlarının tam olarak serbest piyasaya
açılmasını ve serbest piyasa önündeki engellerin kaldırılmasını,
yerli ve yabancı sermayeye eşit koşulların sağlanmasını emrediyor.
GATS Anlaşmasına
göre; verilen taahhütlerden geri dönüş Stand Still-Sabit Duruş
prensibinden dolayı mümkün değildir. Anlaşmanın en önemli
hükümlerinden biride, hizmetlerin sürekli olarak yeniden liberalize
edilmeye açık olması (Built-in) ile ülkeler tarafından kullanılan
muafiyetlerin sürdürülebilir olamayacağıdır. Tüm muafiyetler en
fazla 10 yıllık sürede kaldırılmak zorundadır. Anlaşma ile
uyuşmazlıkların çözümü için Uluslar arası Tahkim mekanizması
kullanılacaktır.
GATS Anlaşması
kapsamında 155 hizmet alanı tanımlanmıştır. Türkiye, GATS Anlaşması
kapsamında tanımlanan bu hizmet alanlarının 72’sinde anlaşmanın ilk
imzalandığı 1994 yılında taahhütte bulunmuş ve bu hizmet alanlarını
serbest piyasaya açmış bulunmaktadır. Türkiye’nin taahhütleri tüm
hizmet alanlarının %46,6’sına tekabül etmektedir ve gelişmekte olan
ülkeler ortalaması olan %18’in çok üstündedir.
Ancak GATS
Anlaşmasının son 3 yıllık genişletilme müzakerelerinde Türkiye’nin
hangi yeni hizmet alanlarını serbest piyasaya açtığı ve hangi
çekincelerini kaldırdığı bugün DTÖ’ye vereceği ve gizlediği
taahhütler listesi açıklandığında ortaya çıkacaktır. Aslında GATS
Anlaşmasının genişletilme müzakerelerinde kabul edilen
Salkımlandırma (Clustering Approach) anlayışı ile tüm hizmet
alanları bir biri ile ilişkilendirilerek serbest piyasaya açılmış
olacaktır. Örneğin genişletilme müzakerelerinde Salkımlandırma
yaklaşımının kabul edildiği bilgisini aldığımız Turizm sektörünün
salkımlanması ile Uluslar arası, Yurtiçi ve Şehir içi Ulaşımın tümü,
Enerji, Su, Telekomünikasyon, Sağlık, Mesleki(Turizm) Eğitim, Banka
ve Sigortacılık, Belediye Hizmetleri, Gıda gibi bir turistin tüm
ihtiyaçları GATS Anlaşması kapsamına girmektedir.
Anlaşmadaki
temel kriterlerin, rekabet ve sahip olunan bireysel yetenekler
olarak belirlendiği; “kalite”nin yükseltilmesi için gerekli
koşulların “gereğinden daha külfetli olmaması”nın
hedeflendiği, kamusal bütün güvencelerin “rekabete engel olduğu”
ve “kalite” açısından da gerekli olmadığı iddia edilerek kaldırılmak
istendiği ortadadır. Ancak kime ve neye göre gereklilik konusundaki
yaklaşımlar müzakere sürecinde tartışmalara yok açmış ve bunu aşmak
içinde 9-14 Eylül 2003’te Meksika’nın Cancun kentinde yapılacak DTÖ
5 Bakanlar Konferansında “devletlerin kamusal düzenlemelerinin
hizmet üretiminin kalite açısından gerekli olup olmadığının
belirlenmesi” bir “Gereklilik Testine” tabi tutulacaktır.
GATS
Anlaşmasının genişletilmesi müzakereleri bugün verilecek taahhütler
ve talepler listeleri üzerinden 2004 yılı sonuna kadar sürdürülecek
ve yeni şekli ile GATS Anlaşması 1.01.2005 tarihinde yürürlüğe
girecektir.
Türkiye’de son
yıllarda çıkarılan yasalardan (Uluslar arası Tahkim, Bireysel
Emeklilik Yasaları gibi) ve çıkarılması hazırlıkları yapılan (Kamu
Yönetimi, Yerel Yönetimler, Kamu Personel Rejimi, İş Kanunu, Yüksek
Öğretim, Maden Yasası gibi) yasalar GATS’a uyum yasalarıdır.
GATS Anlaşması
ile Türkiye ve dünya emekçilerinin kazanımlarının ve kamu yararının
ortadan kaldırılması, tüm kamusal alanların sermayeye kolay yoldan
terk edilmesi hedeflenmektedir. Bu anlaşma, kamusal hizmetten
yararlanan herkesi derinden etkileyecek ve tüm yaşam kaynaklarını
kar alanına çevirecek boyutta bir anlaşmadır. 31 Mart 2003
|
